Şizofreni Tedavisi ve İlaçları

Appvice Onaylı

Şizofreni, semptomları hafiflese bile, ömür boyu tedavi gerektiren bir rahatsızlıktır. Şizofreni tedavisi ilaçlar ve psikososyal müdahalelerle belirtilerin kontrol altına alınmasını hedeflemektedir. Bazı vakalarda hastanede tedavi ihtiyacı doğabilir. Tedavi yaklaşımı şizofreni türüne göre değişebilir.

Genellikle, şizofreni konusunda deneyimli bir psikiyatrist tedaviye rehberlik eder. Tedavi ekibinde psikolog, sosyal hizmet uzmanı, psikiyatri hemşiresi ve bir koordinatör de bulunabilir. Böyle bir tedavi ekibi, şizofreni tedavisinde uzmanlaşmış kliniklerde mümkün olabilmektedir.

Şizofreni Tedavisi İçin Psikoloğunuz ile Bir Tuşla Hemen Görüşün:

Başla tuşuna basarak Appvice mobil uygulaması üzerinden psikoloğunuzla hemen görüşebilirsiniz.

Psikoloğa Sor

Şizofreni Teşhisi

Şizofreni tanısı, olası diğer tanılar dışlandıktan sonra konulmalıdır. Belirtilerin diğer akıl sağlığı bozukluklarına ait olmadığından, madde kullanımı, ilaçlar ya da başka bir hastalıktan kaynaklanmadığından emin olmak gerekir. Şizofreni teşhisinde yardımcı unsurlar:

  • Fiziksel testler: Bunlar, semptomlara neden olabilecek başka problemleri dışlayabilmek ve ilgili komplikasyonları kontrol etmek için yapılabilir.
  • Kan ve görüntüleme testleri: Yapılacak kan testleri, benzer semptomları ortaya çıkarabilecek rahatsızlıklar dışlamak ve alkol ve uyuşturucu taraması için istenebilir. Ayrıca MR ve bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme testleri gerekebilir.
  • Psikiyatrik değerlendirme: Bir doktor ya da akıl sağlığı uzmanı, hastanın görünüm ve davranışlarını gözlemleyerek, düşüncelerini, ruhsal durumunu, hezeyanlarını, halüsinasyonları, madde kullanımı ile şiddet ve intihar potansiyelini soruşturarak, zihinsel durumunu kontrol eder. Psikiyatrik değerlendirme aynı zamanda aile ve kişisel tarihin irdelenmesini de içerir.
  • Şizofreni için tanı kriteri: Bir doktor ya da akıl sağlığı uzmanı hangi kriterlere bakılması gerektiği konusunda, Amerika Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı’ndan (DSM-5) yararlanabilir.

Şizofreni Tedavisi

İlaç tedavisi

İlaç tedavisi, şizofreni tedavisinin temel taşıdır. Tedavide en çok antipsikotik ilaçlar kullanılır. İlaçların, beyin hücreleri arasındaki iletişimi sağlayan dopamine etki ederek semptomları kontrol altına aldığı düşünülmektedir.

Antipsikotik ilaçlarla tedavideki amaç, mümkün olan en düşük dozda ilaç kullanarak, etkin bir şekilde semptomlarla başa çıkabilmektir. Psikiyatristler, arzu edilen sonucu elde edene dek farklı ilaçlar, farklı dozlar ya da kombinasyonlar deneyebilir. Antidepresan ve kaygı bozukluğu için kullanılan ilaçlar gibi başka ilaçlar da şizofreni tedavisinde kullanılabilmektedir. İlaç tedavisine başladıktan sonra, semptomlarda bir iyileşmenin fark edilebilmesi birkaç haftayı bulabilir.

Şizofreni ilaçları ciddi yan etkilere sebep olabileceğinden, şizofrenili insanlar bunları kullanma konusunda isteksiz davranabilirler. İsteksizliği kırmak için ilaç kullanım tercihleri değiştirilebilir. Örneğin, sürekli ilaç almaya dirençli birisine hap vermek yerine, enjeksiyon yapılması gerekebilir.

Doktorunuza, reçete edilen her ilacın yararlarını ve yan etkilerini sorun.

İkinci nesil antipsikotikler

Bu yeni, ikinci nesil ilaçlar tedavilerde daha çok tercih edilir, çünkü birinci nesil antipsikotiklere göre ciddi yan etki gösterme riskleri daha azdır.

İkinci nesil antipsikotikler:

  • Aripiprazol (Abilify)
  • Asenapin (Saphris)
  • Brekspiprazol (Rexulti)
  • Kariprazin (Vraylar)
  • Klozapin (Clozaril)
  • İloperidon (Fanapt)
  • Lurasidon (Latuda)
  • Olanzapin (Zyprexa)
  • Paliperidon (Invega)
  • Ketiapin (Seroquel)
  • Risperidon (Risperdal)
  • Ziprasidon (Geodon)

Birinci nesil antipsikotikler

Birinci nesil psikotikler, sık sık kalıcı hareket bozukluklarına (tardiv diskinezi gibi) kadar varabilecek ciddi nörolojik yan etkilere sebebiyet vermekteler.

Birinci nesil antipsikotikler:

  • Klorpromazin
  • Flufenazin
  • Haloperidol
  • Perfenazin

Bun antipsikotikler, genelde ikinci nesil ilaçlara, özellikle jenerik versiyonlara göre daha ucuzdur. Bu nedenle, uzun süreli bir tedavi gerekli olduğunda, tercih edilecek ilaçlar daha önemli hale gelmektedir.

Psikososyal müdahale

Psikoz bir kez durduktan sonra, ilaç kullanımının yanı sıra, psikolojik ve sosyal müdahaleler de önem kazanmaktadır. Bu müdahaleler:

  • Bireysel terapi: Psikoterapi düşünme kalıplarının normalleştirmeye yardımcı olabilir. Ayrıca, stresle baş etmeyi ve hastalığın yeniden nüksetmesi durumunda erken uyarı niteliğindeki belirtileri öğrenmek, şizofrenili insanların hastalıklarıyla başa çıkmalarına yardımcı olabilir.
  • Sosyal beceri eğitimi: Bu eğitimler iletişim ve sosyal etkileşimin geliştirilmesine ve günlük aktivitelere iştirak edebilme becerilerinin geliştirilmesine odaklanır.
  • Aile terapisi: Şizofreni hastası olan ailelere destek ve eğitim vermeyi amaçlar.
  • Mesleki rehabilitasyon ve çalışma hayatına destek olma: Bu faaliyetler, şizofrenili insanları çalışma hayatına hazırlamaya, onlara iş bulmaya ve bu işte devamlılık sağlamalarına yardımcı olmayı hedefler.

Şizofrenili bireylerin çoğu, gündelik hayat etkinleri içerisinde çeşitli biçimlerde desteğe gereksinim duyarlar. Bu amaçla faaliyet gösteren gönüllü kuruluşlar, şizofrenili kişilere iş, barınma, kendine yeterlilik ve kriz durumları konularında yardımcı olmaktadır. Uygun bir tedavi programıyla, çoğu şizofrenili birey hastalığı ile başa çıkabilmektedir.

Hastaneye yatırma

Kriz durumlarında veya şiddetli semptomlar yaşandığında, güvenliği sağlama, uygun beslenme, yeterli uyku ve hijyenin sağlanması amacıyla hastanede tedavi gerekli hale gelebilir.

Elektrokonvülsif terapi

İlaçların fayda sağlamadığı şizofrenili yetişkinler için, elektrokonvülsif terapi (EKT) düşünülebilir. EKT, depresyondaki kişiler için de yardımcı olabilir.

Hastalıkla Başa Çıkma

Şizofreni kadar ciddi bir zihinsel bozuklukla başa çıkmak, hem şizofrenili birey için hem de onun arkadaşları ve ailesi için zor olabilir.

Hastalıkla başa çıkmanın bazı yolları:

  • Şizofreni hakkında bilgi edinin: Hastalıkla ilgili bilgi edinmek, şizofrenili kişiyi tedavi planına bağlı kalma konusunda motive edebilir. Arkadaşlarının ve ailesinin hastalık konusunda eğitim alması, hem hastalığı anlamalarına hem de hastaya karşı daha anlayışlı olmalarına yardımcı olabilir.
  • Destek gruplarına katılın: Şizofrenili insanlar için destek grupları, benzer zorluklar yaşayan diğer insanlarla bir araya gelmeye yardımcı olabilir. Destek grupları aile ve arkadaşlar içinde yararlı olabilir.
  • Hedeflere odaklanın: Şizofreniyi yönetme devam eden bir süreçtir. Tedavinin amaçlarını akılda tutmak kişinin motivasyonunu kaybetmemesine yardımcı olabilir. Sevdiklerinize, hastalığı yönetme ve hedeflere yönelik çalışma konusunda sorumluluk almayı hatırlamalarında yardımcı olun.
  • Sosyal hizmetlerden yardım isteyin: Sosyal hizmetler barınma, ulaşım ve başka günlük ihtiyaçlar için yardımcı olabilir. Bu tür yardımlar için belediyelerden de yardım isteyebilirsiniz.
  • Gevşeme ve stres yönetimini öğrenin: Şizofrenili kişi ve çevresindekiler, meditasyon, yoga veya tai chi gibi stres azaltma tekniklerinden faydalanabilir

Şizofreni hastası bir yakınınıza yardımcı olmaya çalışıyorsanız, öncelikle, onun aile hekimiyle veya eğer varsa özel doktoruyla görüşün. Ancak bazı durumlarda, acil olarak bir psikiyatriste gitmeniz gerebilir.

Muayeneye hazır gitmek için şunları yapabilirsiniz:

  • Şizofreni ile ilgisi yokmuş gibi olanlar da dâhil olmak üzere, rahatsızlığı olan kişide görülen semptomların hepsinin listesini çıkarabilirsiniz.
  • Yaşadığı önemli stresler ve hayatında son dönem meydana gelen değişiklikler de dâhil önemli kişisel bilgileri derleyebilirsiniz.
  • Kullandığı ilaçlar, vitaminler, bitkisel ilaçlar ve diğer takviyeleri, dozlarıyla birlikte not edebilirsiniz.
  • Doktora soracağınız soruları hazırlayabilirsiniz.

Yakınınızla birlikte muayeneye siz de gidin. Bilgiyi birinci elden almak, neyle karşı karşıya olduğunuz ve yakınınız için ne yapmanız gerektiğini bilmeniz açısından yardımcı olacaktır.

Şizofreni konusunda doktora sorulacak sorular şunlar olabilir:

  • Semptomların veya rahatsızlığın esas nedeni nedir?
  • Semptomlar veya rahatsızlığın diğer olası nedenleri nedir?
  • Ne tür testlere ihtiyaç vardır?
  • Bu rahatsızlık geçici midir yoksa ömür boyu sürecek midir?
  • En iyi tedavi yöntemi nedir?
  • Önerdiğiniz ilk yaklaşımın alternatifleri nelerdir?
  • Yakınıma en iyi şekilde nasıl yardım edebilirim?
  • Konuyla ilgili sizden alabileceğim broşür ya da yazılı başka materyal var mıdır?
  • Tavsiye edeceğiniz internet sitesi var mıdır?

Randevu sırasında aklınıza gelebilecek başka soruları sormaktan çekinmeyin.

Şizofreni Tedavisi İçin Psikoloğunuz ile Bir Tuşla Hemen Görüşün:

Başla tuşuna basarak Appvice mobil uygulaması üzerinden psikoloğunuzla hemen görüşebilirsiniz.

Psikoloğa Sor

Doktorunuz Ne Sorabilir?

Doktorunuzun size bir takım soruları olacaktır. Bu sorulardan bazılarını önceden tahmin etmek tartışmanın verimli geçmesini sağlayabilir.

Doktorun şu soruları sorması beklenebilir:

  • Yakınınızda gördüğünüz semptomlar nelerdir ve bunları ilk defa ne zaman fark ettiniz?
  • Aileden başka bir kişiye daha önce şizofreni teşhisi konuldu mu?
  • Belirtiler sürekli mi, nadiren mi ortaya çıkıyor?
  • Yakınınız hiç intihar hakkında konuştu mu?
  • Yakınınız gündelik yaşantısında problem yaşıyor mu? Düzenli yemek yiyor mu, okula ya da işe gidiyor mu, düzenli banyo yapıyor mu?
  • Daha önce yakınınıza başka bir hastalık teşhisi konuldu mu?
  • Yakınınız şu an hangi ilaçları kullanıyor?

Bu makale Appvice Psikoloji Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.

KAYNAKÇA

  • Şizofreni : Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı DSM-5, Amerika Psikiyatri Birliği http://www.psychiatryonline.org
  • Şizofreni.  http://www.nimh.nih.gov/health/topics/schizophrenia/index.shtml
  • Fischer BA, vd. Şizofreni: Klinik belirtiler, hastalık seyri, değerlendirme ve teşhis http://www.uptodate.com/home
  • Fischer BA, vd. Şizoferni: Epidemiyoloji ve patojenez http://www.uptodate.com/home
  • Stroup TS, vd. Şizofreni için farmakoterapi: Akut ve bakım safhasında tedavi http://www.uptodate.com/home
  • Bir yakınınız ciddi bir zihinsel hastalığa yakalandığında nasıl başa çıkarsınız? http://www.apa.org/helpcenter/serious-mental-illness.aspx
  • Akıl hastası bir arkadaş ya da akrabaya destek olma https://www.mentalhealth.gov/talk/friends-family-members/
  • Bustillo J, vd. Şizofrenide psikososyal müdahale  http://www.uptodate.com/home
  • Hales RE, vd. şizofreni spektrumu ve diğer psikotik bozukluklar. http://www.psychiatryonline.org

 

Puan Ver


ortalama puan: 4,57 , 7 oy