Kronik Pankreatit (Pankreas İltihabı) Nedir, Belirtileri Nelerdir?

Appvice Onaylı

Kronik Pankreatit nedir?

Pankreatit pankreasın iltihaplanmasıdır. Pankreasın aniden iltihaplanması ve hızla iyileşmesi durumuna akut pankreatit denir. Kronik pankreatit ise pankreasın tekrarlayan, uzun süreli iltihabıdır. Bu durumda pankreastaki enflamasyonun iyileşmesi aylar hatta yıllar alabilir.

Kronik pankreatit, pankreasta geri döndürülemez doku hasarına neden olur. Pankreasta kalsiyum taşları ve kistler oluşabilir. Bu taş ve kistler, sindirim enzimlerini pankreastan onikiparmak bağırsağına taşıyan safra kanallarını tıkayabilir. Bu durum, pankreasta üretilen enzim ve hormonların miktarını azalttığı için, gıdaların sindirilmesini ve kan şekerinin düzenlenmesini zorlaştırır. Böylece hasta belenme yetersizliği ve diyabet gibi ciddi hastalıklarla yüz yüze gelebilir.

Kronik Pankreatit Nedenleri

Kronik pankreatit birçok farklı nedene bağlı olabilir. En yaygın nedeni uzun süreli alkol kullanımıdır. Vakaların aşağı yukarı %70’i alkol kullanımına bağlıdır.

Otoimmün hastalıklar da kronik pankreatite yol açabilir. Otoimmün hastalıklar, bağışıklık sisteminin sağlıklı hücre ve dokulara saldırdığı hastalıklardır. Sindirim sisteminin enflamasyonlu bir hastalığı olan iltihabi bağırsak hastalığı ve karaciğerin kronik bir hastalığı olan primer biliyer kolanjit; kronik pankreatit ile ilişkili hastalıklardır.

Kronik pankreatitin diğer nedenleri arasında aşağıdakileri sayabiliriz:

  • (Diğer) otoimmün hastalıklar
  • Pankreas kanalının dar olması (pankreas kanalı, pankreasta üretilen sindirim enzimlerini ince bağırsağa taşıyan kanaldır)
  • Pankreas kanalının bir safra taşı veya pankreas taşı tarafından tıkanması.
  • Kistik fibrozis (akciğerde mukus birikmesine neden olan kalıtsal bir hastalık)
  • Genetik nedenler
  • Kandaki kalsiyum seviyesinin yüksek olması (hiperkalsemi)
  • Kandaki trigliserit seviyesinin yüksek olması (hipertrigliseridemi)

Kronik Pankreatit Risk Faktörleri

Alkol kullanımı pankreatit riskini başlı başına yükselten bir şeydir. Sigara kullanımının da alkolikler arasında pankreatit riskini yükselttiği düşünülmektedir. Aile üyelerinde daha önce kronik pankreatit geliştirmiş biri olanların da riski yüksektir.

Kronik pankreatit en sık 30 ile 40 yaş arasındaki insanlarda görüşür. Ayrıca erkeklerde kadınlara nazaran daha yaygındır.

Asya ve Afrika’nın tropikal bölgelerinde yaşayan çocukların tropikal pankreatit geliştirme risklerinin daha yüksek olduğu bilinmektedir. Bu hastalık kronik pankreatitin farklı bir tipidir. Tropikal pankreatitin neden kaynaklandığı tam olarak bilinmemekle birlikte yaetersiz beslenmeden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Kronik pankreatit belirtileri nelerdir?

Pankreastaki bozulma başlangıçta hiçbir belirti göstermeden ilerleyebilir. Belirtiler ortaya çıktığında genellikle pankreas zarar görmüş olur. Kronik pankreatirin belirtileri şunlardır:

  • Karnın üst bölgesinde ağrı
  • İshal
  • Dışkının yağlı, kötü kokulu ve tuvalet taşına yapışır nitelikte olması
  • Mide bulantısı ve kusma
  • Nefes darlığı
  • Nedensiz kilo kaybı
  • Aşırı susuzluk hissi ve yorgunluk

Hastalık ilerledikçe daha ciddi belirtiler ortaya çıkabilir. Bu ciddi belirtiler arasında şunları sayabiliriz:

  • Pankreas sıvılarının batın içine sızması
  • Sarılık, ciltte ve gözlerde sarıya çalan renk bozukluğu
  • İç kanama
  • İnce bağırsağın tıkanması

Ağrı atakları birkaç saat ile birkaç gün kadar sürebilir. Bazı vakalarda, hasta bir şeyler yiyip içtiğinde ağrı şiddetlenir. Hastalık ilerlediğinde ağrılar da sürekli bir hal alabilir.

Kronik Pankreatit Tanı Kriterleri

Kronik pankreatitin ilk aşamalarında kan testleri gibi yöntemlerle pankreastaki bozulmanın fark edilmesi zordur. Bu nedenle bu hastalığın erken evresinde kan testlerine dayanarak tanı konamaz. Ancak bu testler pankreas enzimlerinin kandaki miktarını belirlemek için kullanılır. Ayrıca kan hücrelerinin sayısı, böbrek ve karaciğer fonksiyonları da kan testleri ile ölçülür. Hekimler pankreatitten şüphelendiklerinde, dışkıda normalden fazla yağ olup olmadığına bakmak için gaita testi isterler. Steatore, yani dışkının yağlı, kötü kokulu ve yapışkan olması, vücudun besinleri gerektiği gibi sindiremediği anlamına gelebilir.

Görüntüleme yöntemleri, pankreatit tanısı açısından en güvenilir yöntemlerdir. Hekimler aşağıdaki yöntemlerden birini veya birkaçını kullanarak hastanın karnındaki enflamasyon belirtilerine bakarlar:

  • Röntgen
  • Ultrason
  • BT taraması
  • MR görüntüleme

Bunların dışında, endoskopik ultrason da kullanılabilir. Endoskopik ultrason yönteminde hastanın ağzından ince bağırsağına kadar esnek bir tüp ile girilir. Tüp ultrasonik bir cihaz taşır. Bu cihaz ses dalgaları yayarak iç organların, bu durumda pankreasın detaylı biçimde görüntülenmesini sağlar.

Kronik pankreatite tedavide öncelikli amaç ağrıyı kontrol altına alıp azaltmak ve hastanın sindirim fonksiyonlarını düzeltmektir. Pankreasta oluşan hasar geri döndürülemez, ama uygun tedavi ve bakımla belirtiler kontrol altına alınabilir. Kronik pankreatit tedavisinde ilaçla tedavi, endoskopik tedavi ve cerrahi müdahaleler kullanılabilir.

Kronik Panktraetit Tedavisi

Kronik pankreatit tedavisinde şu ilaçlar kullanılır:

  • Ağrı kesiciler
  • Yapay sindirim enzimleri (hastanın sindirim enzim seviyeleri gıdaları sindiremeyeceği bir düzeyde bulunuyorsa)
  • İnsülin (hastada diyabet varsa)
  • Steroidler (hastada otoimmün pankreatit varsa, yani pankreatitin nedeni bağışıklık sisteminin pankreasa saldırmasıysa)

Endoskopi

Ağrıyı azaltmak ya da tıkanan safra kanallarını açmak için endoskopi yöntemi kullanılabilir. Endoskop, uzun esnek bir tüptür. Bu yöntemde endoskop hastanın ağzı yoluyla sindirim organlarına indirilir. Böylece hekim pankreas taşlarını çıkarabilir, biriken sıvıları boşaltabilir, tıkanan kanallara stent takarak sıvı akışını düzenleyebilir ya da pankreastan sıvı sızmasını engelleyebilir.

Cerrahi müdahaleler

Çoğu vakada ameliyat gerekmez. Ne ki bazı vakalarda, ağrı diğer tedavi yöntemleri ile kontrol altına alınamadığında, cerrahi müdahale yapılarak pankreasın bir kısmının alınması hastayı rahatlatabilir. Pankreas kanalının açılması ya da darsa genişletilmesi, kistlerdeki sıvıların boşaltılması için de cerrahi operasyon yapılabilir.

Kronik pankreatitli hastaların alkol ve sigaradan uzak durmaları gerekir. kronik pankreatit alkol kullanımına bağlı olmasa bile, hastanın tedavi süresince/sonrasında alkol kullanmaması şarttır. Sigara kullanımının pankreatit riskini arttırdığı bilinmektedir; bu nedenle sigara da kullanılmamalıdır. Ayrıca hastanın yağdan fakir bir diyet programı uygulaması ve vitamin takviyesi alması da gerekebilir.

Kronik Pankreatitte Olası Komplikasyonlar

Kronik pankreatit bazı komplikasyonlara neden olabilir. Hastanın alkol ve sigara kullanması komplikasyon riskini de arttırır.

En sık görülen komplikasyon besin emiliminin bozulmasıdır. Pankreas yeterli miktarda sindirim enzimi üretemediğinden hastanın vücudu besinleri gerektiği gibi ememez. Bu besin yetersizliği ile sonuçlanır.

Hastanın diyabet geliştirmesi bir diğer komplikasyondur. Pankreatit, insülin ve glukagon üreten pankreas hücrelerine zarar verir. Bunlar, kanımızdaki şeker miktarını kontrol eden hormonlardır. Bu hormonların yetersiz miktarda bulunması kandaki şeker miktarını yükseltir. Hastaların birçoğu, hastalığın belirti göstermesinden itibaren yaklaşık beş yıl içerisinde diyabet geliştirmektedir.

Bazı vakalarda psödokistler de görülebilir. Psödokist pankreasın içerisinde veya dışarısında oluşan, içi sıvı dolu yapılardır. Bunlar tehlikelidir, çünkü pankreası besleyen damarları sıkıştırabilirler ya da önemli safra kanallarını tıkayabilirler; ayrıca bazı vakalarda mikrop da kapabilirler.

Kronik Panktreatit Yaşam Süresi

Tedavinin başarısı, belirli bir vakada pankreatitin neden kaynaklandığına ve tablonun ciddiyetine bağlıdır. Hastanın genç olması, sigara ve alkol kullanmaması gibi faktörler tedavinin başarı şansını arttırıcı faktörlerdir.

Erken tanı ve tedaviye hızla başlanması, başarı şansını arttıran faktörlerdir. Kendinizde veya bir yakınınızda, yukarıda sıraladığımız pankreatit belirtilerini fark ederseniz derhal doktorunuza haber verin.

Bu makale Appvice Psikoloji Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.

Puan Ver