Hayıt Tohumu Nedir, Faydaları Nelerdir? Kapsamlı Rehber

Appvice Onaylı

Hayıt Tohumu Ne İşe Yarar?

Hayıt (Vitex Agnus-Castus) günümüzde çok revaçta olan bir bitkisel gıda takviyesidir. Âdet öncesi sendroma, âdet düzensizliklerine, kısırlığa karşı yaygın biçimde kullanılır. Ayrıca akne tedavisinde etkili olduğu düşünülür, menopoz ve emzirme sırasında karşılaşılan sorunlara da iyi geldiği söylenir. Bunların yanı sıra böcek ısırıklarına iyi geldiği ve bazı kanser türlerinden korunmaya yardımcı olduğu da iddia edilmektedir. Ne var ki bütün bu iddialar bilimsel kanıtlarla desteklenmemektedir. Bu makalede hayıt tohumu bitkisinin bilimsel olarak kanıtlanmış faydalarını bulabilirsiniz.

Vitex, 250 türle, mine çiçeğigillerin en geniş cinsini oluşturur. (1) Vitex Agnus-Castus, yani hayıt bitkisi, bu familyada tıbbi amaçlarla kullanılan türdür.

Bitkinin diğer bölümleri ile birlikte, meyvesi de tıbbi amaçlarla kullanılmaktadır. Hayıt bitkisinin meyvesi, aşağı yukarı, çekilmemiş bir biber tanesi büyüklüğündedir.

Orta Çağ’da bu meyvenin, erkeklerin libidosunu düşürdüğüne inanılırmış. Ancak günümüzde birçok hastalığın tedavisinde hayıt bitkisi kullanılmaktadır. Örneğin premenstural sendrom ile menopoz belirtilerinin ve kadın üreme sistemi ile ilgili çeşitli başka sorunların tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır. (2)

Ayrıca geleneksel Türk tıbbında sindirime yardımcı olması, antifungal özelliği nedeniyle kullanılmaktadır. Öte yandan anksiyete belirtilerinin tedavisinde de yardımcı olduğu düşünülmektedir. (3)

ÖZET

Hayıt bitkisi birçok farklı hastalığın tedavisinde kullanılan  bir bitkidir. Örneğin premenstural sendromun, menopoz belirtilerinin ve kadın üreme sistemi ile ilgili çeşitli başka sorunların tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Hayıt Tohumu Hamile Kalmak İçin Nasıl Kullanılır?

Prolaktin hormonu üzerindeki etkisi nedeniyle, hayıt bitkisinin kadınlarda doğurganlık sorunlarına çözüm olabileceği düşünülmektedir. (17)

Bu, özellikle luteal faz bozukluğu olan kadınlar için geçerlidir. Bu bozukluk, prolaktin hormonunun anormal derecede yükselmesiyle bağlantılıdır ve kadınların hamile kalmasını güçleştirir.

Prolaktin hormonu yüksek olan kadınlar üzerinde yapılan bir araştırmada katılımcılar iki gruba ayrılmış ve gruplardan birine tıbbi ilaç diğerine 40 mg. hayıt verilmiştir. Hayıt bitkisinin, prolaktin hormonunu düşürmede tıbbi ilaçlar kadar etkili olduğu görülmüştür. (18)

Başka bir araştırmada luteal faz bozukluğu olan 52 kadına 20 mg hayıt bitkisi verilmiş, katılımcıların prolaktin hormonu düzeylerinin azaldığı ve âdet dönemlerinin uzadığı görülmüştür. Buna karşılık plasebonun âdet dönemi üzerinde herhangi bir etkisi olmamıştır. (19)

Başka bir araştırmadaysa 6 ilâ 36 ay boyunca hamile kalmayı denemiş fakat başarılı olamamış 93 kadın, iki gruba ayrılmış ve gruplardan birine hayıt bitkisi içeren bir gıda takviyesi diğerine plasebo verilmiştir.

Üç ay sonunda hayıt bitkili gıda takviyesi alan gruptaki katılımcıların hormonal dengeleri düzelmiş ve bunların %26’sı hamile kalmıştır. Buna karşılık plasebo alan gruptaki kadınların sadece %10’u hamile kalabilmiştir.  (20)

Yine vurgulamak gerekir ki bu deneyde de tek başına hayıt bitkisi değil, bu bitkiyi de içeren bir gıda takviyesi kullanılmıştır. Dolayısıyla tek başına hayıt bitkisinin bu konudaki etkisi ile ilgili bir çıkarım yapmak güçtür.

Öte yandan âdet düzensizlikleri hamilelik planlarını bozabilmektedir. Hayıt bitkisi âdeti düzene soktuğu için bu konuda da yardımcı olabileceği düşünülmektedir. Bu konuda yapılmış üç farklı araştırma kadınların âdet düzensizliklerini gidermede hayıt bitkisinin plasebodan daha etkili olduğunu ortaya koymaktadır.

Hayıt bitkisi özellikle kadın üreme sistemiyle ilgili hastalıkların tedavisinde yardımcı olma özelliği ile bilinmektedir.

Hayıt Tohumu Adet Düzensizliği İçin Nasıl Kullanılır?

Hayıt bitkisinin en bilinir kullanım alanlarından biri âdet öncesi sendrom belirtilerinin tedavisidir. Bu belirtiler arasında kabızlık, depresyon, migren ağrıları, göğüs ağrıları ve hassasiyet sayılabilir.

Araştırmacılar hayıt bitkisinin prolaktin hormonu seviyesini azaltarak bu belirtilerin tedavisinde yardımcı olduğunu düşünmektedirler. Böylece östrojen ve progesteron gibi diğer hormonlar da düzenlenmiş olur ve âdet öncesi sendromun belirtileri hafifler. (4)

Bir araştırmada âdet öncesi sendrom belirtileri yaşayan kadınlar iki gruba ayrılmış ve üç âdet döneminde, âdet öncesi üç gün boyunca gruplardan birine hayıt bitkisi diğerine plasebo verilmiştir. Hayıt bitkisi alan katılımcıların toplam %93’ü, âdet öncesi sendromun anksiyete, depresyon ve tatlı krizleri gibi belirtilerinde hafifleme olduğunu bildirmiştir. (5)

Daha küçük kapsamlı iki araştırmada da âdet öncesi sendrom belirtileri yaşayan kadınlara günde 20 mg. hayıt bitkisi ya da plasebo verilmiştir. Hayıt bitkisi alan kadınlardaki duygu durum değişimi, baş ağrısı, göğüs ağrısı gibi belirtilerin diğer gruba nazaran yarı yarıya azaldığı görülmüştür. (67)

Öte yandan hayıt bitkisinin, âdete bağlı göğüs ağrısının yani siklik mastaljinin hafifletilmesine yardımcı olduğu da bilinmektedir. Araştırmalar hayıt bitkisinin bu konuda tıbbi ilaçlar kadar etkili olduğunu göstermektedir. (8910) Üstelik, hayıt bitkisinin yan etkisi de ilaçlara göre daha azdır.

Bununla bitlikte, son dönemde yapılmış iki farklı analiz çalışması, hayıt bitkisinin faydalarının abartıldığını göstermektedir. (111213)

Hayıt bitkisinin bu konudaki faydaları hakkında daha kesin bir yargıya varabilmemiz için daha çok araştırma yapılması gerekmektedir.

Menopozda Hayıt Tohumu

Hayıt bitkisinin hormonları dengeleyici bir özelliği olduğundan menopoz belirtilerinin hafifletilmesinde etkili olduğu iddia edilmektedir.

Bir araştırmada, hayıt bitkisinden elde edilen yağların etkileri menopozdaki 23 kadın üzerinde denenmiştir. Katılımcılar duygu durum değişimlerinin azaldığını ve uykularının düzene girdiğini bildirmişlerdir. Hatta bazıları tekrar âdet görmeye başlamıştır. (14)

Daha sonra yapılan başka bir araştırmada, menopoz öncesi ve sonrası dönemdeki 52 kadına hayıt bitkisinden üretilen krem verilmiştir. Katılımcıların %33’ü gece terlemeleri ve sıcak basması gibi belirtilerde belirgin bir hafifleme olduğunu bildirirken, %36’sı bu belirtilerin orta derecede hafiflediğini bildirmiştir.  (14)

Bununa birlikte, başka çalışmalar hayıt bitkisinin bu denli etkili olmadığını göstermektedir. Yakın zamanda yapılan randomize, çift kör, kontrollü -başka değişle en yüksek bilimsel çalışma standardına uygun- bir deneyde katılımcılar iki gruba ayrılmış, bir gruba sarı kantaron ve hayıt bitkisi karışımı, diğer gruba plasebo verilmiştir.

16 hafta sonunda, hayıt bitkisi alan grupta sıcak basması, depresyon gibi menopoz belirtilerinde plasebo grubuna nazaran belirgin bir azalmaya rastlanmamıştır. (15)

Bu noktada bu deneylerde sadece hayıt bitkisi değil, bu bitkiyle birlikte başka bitkiler de içeren karışımlarının kullanıldığını, dolayısıyla bu deneylere bakarak hayıt bitkisinin etkileri ile ilgili net sonuçlar çıkarmanın zor olduğunu vurgulamak gerekir. (16)

Hayıt Tohumu Böcek Isırıklarına Karşı Korur mu?

Hayıt bitkisinin bazı böcekleri uzak tuttuğu bilinmektedir. Bir araştırma, hayıt tohumlarından yapılan ekstrenin sivri sinekleri, sinekleri ve keneleri altı saat boyunca uzak tuttuğunu göstermiştir. (24)

Başka bir araştırma hayıt özü ile birlikte bazı bitki özlerini içeren bir spreyin saç bitlerini yedi saat boyunca uzaklaştırdığını göstermektedir. (25) Başka araştırmalar hayıt özünün bit larvalarını öldürdüğünü ve bitlerin üremesini yavaşlattığını göstermektedir. (2526)

ÖZET

Hayıt bitkisinin bazı böcekleri kaçırdığı, özellikle sivri sinek, sinek, kene, pire ve bitlere karşı etkili olduğu bilimsel çalışmalarla kanıtlanmıştır.

Kansere Karşı Hayıt Tohumu

Hayıt bitkisinin içerdiği bazı kimyasal bileşiklerin belirli kanser türleri ile mücadelede yardımcı olabileceği düşünülmektedir.

Laboratuvar deneyleri hayıt özünün kolon, mide, rahim, rahim ağzı, yumurtalık, göğüs ve akciğerden alınana kanserli hücreleri öldürdüğünü göstermektedir. (9)

Araştırmacılar bitkinin içerdiği anti-oksidanların etkili olabileceğini düşünmektedir.

Ne var ki hayıt bitkisinin kansere karşı etkili olup olmadığı konusunda net bir yargıya varabilmemiz için daha fazla insan deneyi yapılmalıdır. (27).

ÖZET

Hayıt bitkisinde bulunan anti-oksidanların kanserli hücreleri öldürdüğüne, kanserin yayılmasını engellediğine dolayısıyla kanserle mücadelede yardımcı olabileceğine dair bazı bulgular vardır. Ancak şimdiye kadar yapılmış araştırmalar, bu konuda net bir yargıya varılması için yetersizdir.

Hayıt Tohumunun Diğer Faydaları

Hayıt bitkisinin başka faydaları da vardır. Bunlar arasında aşağıdakileri sayabiliriz:

  • Baş ağrısını hafifletir: Bir araştırmada, migrene yatkın kadınlara üğç ay boyunca her gün hayıt bitkisi verilmiştir. Katılımcıların âdete bağlı baş ağrılarında %66 oranında azalma olduğu gözlemlenmiştir. (28)
  • Anti-bakteriyel ve anti-fungal etkileri vardır: Laboratuvar deneyleri hayıt bitkisinden yapılan uçucu yağların stafilokok ve salmonella da dahil olmak üzere bazı bakterilere ve mantarlara karşı etkili olduğunu göstermektedir. (2930)
  • Enflamasyonu azaltabilmektedir: Laboratuvar deneyleri hayıt bitkisinin içerdiği bazı kimyasal bileşiklerin anti-enflamatuvar özellikte olduğunu göstermektedir. Ne var ki bunların etkileri aspirinden daha zayıftır. (3132)
  • Diş çürüklerini engelleyebilir: laboratuvar deneyleri Hayıt yaprağından elde edilen yağın streptokokus mutans bakterisine yani diş çürüklerinin bir numaralı sorumlusuna karşı etkili olduğunu göstermektedir. (3334)
  • Kemiklerin onarılmasına yardımcı olur: Bir araştırmada, kemik kırığı olan kadınlara hayıt ve magnezyum takviyesi verilmiştir. Takviye alan gruptaki katılımcıların kemiklerinin, placebo alan gruptakilerin kemiklerine göre daha hızlı iyileştiği görülmüştür. (35)
  • İnme ve epilepsi krizlerinin önlenmesinde yardımcı olabilir: Hayvan deneyleri hayıt bitkisinin inme ve epilepsi krizlerinin önlenmesinde yardımcı olabileceğini göstermektedir. (3637)

Hayıt bitkisinin bu etkileri ile ilgili araştırmaların henüz yeterli olmadığını vurgulayalım. Hayıtın yukarıdaki faydalarından emin olabilmek için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.

ÖZET

Hayıt bitkisinin başak faydalarının da olabileceğini gösteren bazı çalışmalar vardır. Ancak bu faydalarından emin olabilmek için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.

Hayıt Tohumu Hakkında Şehir Efsaneleri

Hayıt bitkisinin geleneksel olarak birçok hastalık ve durumun tedavisinde kullanıldığını belirtmiştik. Ne var ki bu konuyla ilgili birçok şehir efsanesi de vardır.

Hayıt bitkisinin en yaygın kullanımlarından bazıları bu efsanelere dayanmaktadır. Bunlar arasında aşağıdakileri sayabiliriz:

  • Emzirme: Eski bir araştırma Hayıt bitkisinin, emziren annelerin süt miktarını arttırdığını öne sürmüştür. Aslında bu yönde hiçbir kanıt yoktur, hatta yeni bir araştırma, emziren annelerin hayıt bitkisi ürünlerini kullanmaması gerektiğini ortaya koymuştur (38).
  • Ağrı kesici özelliği: farelerle yapılan çalışmalar hayıt bitkisinin sinirleri uyuşturduğunu göstermektedir, ancak bu konuda hiçbir insan deneyi yapılmamıştır. (39)
  • Endometriyozis tedavisi: Hayıt bitkisinin hormon dengesi üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle endometriyozis hastalığının tedavisinde kullanılabileceği varsayılmaktadır. Ne var ki bu konuda hiçbir araştırma yapılmamıştır.
  • Saç çıkarması: Hayıtın hormonlar üzerindeki etkileri, erkeklerde kelliği engelleyebileceği, saç çıkarabileceği efsanesini doğurmuştur. Bu iddiayı destekleyecek hiçbir bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
  • Akne tedavisi: Üç farklı araştırma hayıt bitkisinin sivilceleri geleneksel tedavilerden daha hızlı iyileştirdiğini öne sürmüştür. Ancak bu araştırmalar çok eskidir ve bu bulguyu doğrulayan hiç yeni çalışma yoktur. (40)
ÖZET

Hayıt bitkisinin geleneksel olarak birçok hastalık ve durumun tedavisinde kullanılmaktadır. Ancak hayıt bitkisi ile ilgili birçok şehir efsanesi de vardır. Hayıt bitkisinin en yaygın kullanımlarından bazıları bu efsanelere dayanmaktadır.

Hayıt Tohumu Zararları

Hayıt bitkisini kullanmak genel olarak güvenlidir.

Araştırmacılar günlük 30-40 mg. kuru hayıt meyvesi ekstresi, 3-6 gr. Kuru hayıt bitkisi ya da 1 gr. kuru hayıt meyvesi almanın tamamen güvenli olduğunu söylemektedir. (9)

Önceden tespit edilmiş yan etkiler genellikle hafif yan etkilerdir. Bunlar arasında mide bulantısı, çeşitli mide rahatsızlıkları, deride hafif kızarıklıklar, sivilceler, baş ağrısı ve âdet kanamasında artışı sayabiliriz. (41)

Hamileler ve emziren anneler hayıt kullanmamalıdır, çünkü bu bitkinin bebekler üzerindeki etkileri henüz bilinmemektedir. (42)

Bilim insanları Hayıt bitkisinin anti-psikotik ilaçlarla, doğum kontrol haplarıyla ve hormon replasman ilaçlarıyla etkileşime girebileceğini düşünmektedir. Bu nedenle hayıt içeren herhangi bir gıda takviyesine başlamadan önce doktorunuza danışmanız gerekir. (9)

ÖZET

Hayıt bitkisini kullanmak genel olarak güvenlidir. Hafif ve geçici yan etkiler gösterdiği bilinmektedir. Ne var ki hamile kadınlar, emziren anneler ve bazı ilaçları kullanan hastalar hayıt veya hayıt içeren gıda takviyelerini kullanmamalıdır.

SONUÇ

Hayıt bitkisi kadınlarda doğurganlığı olumlu etkileyebilir, âdet öncesi sendromun ve menopozun belirtilerini hafifletir. Ayrıca bazı böceklerden korunmanın doğal bir yoludur ve bazı kanser türleriyle mücadelede yardımcı olabilir.

Günümüzde hayıt bitkisinin kullanımlarının çoğu şehir efsanelerine dayanmaktadır, bunların bilimsel dayanağı yoktur.

Bu bitki mide rahatsızlıkları gibi, genellikle hafif ve geçici yan etkiler yapar. Hayıt kullanmak genellikle güvenlidir.

Bu bitkiden elde edilen ürünleri kullanmadan evvel konuyu doktorunuza danışınız. Emziren bir anneyseniz, hamileyseniz ya da yukarıda saydığımız ilaçlardan birini kullanıyorsanız hayıt kullanmayınız.

Bu makale Appvice Diyetetik Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.

Sedef Olcay Web Banner

Puan Ver


ortalama puan: 4,14 , 37 oy