Disleksi Nedir? Belirtileri ve Tedavisi Hakkında Kapsamlı Rehber

Appvice Onaylı

Disleksi Hastalığı Nedir? 

Disleksi, okumayı ve öğrenmeyi zorlaştıran bir durumdur. Bu hastalık, kişinin beyninde grafik sembollerini işleme biçimiyle ilgili bir sorun olduğu durumlarda meydana gelir.

Disleksi problemi görsel bir problem olmaktan çok dilsel bir problemdir. Disleksi, kesinlikle akıl noksanlığından kaynaklanan bir hastalık değildir. Hatta ağır derecede disleksi olan insanlar birçok insandan bile daha yüksek zekâ seviyesine sahip olabilmektedir. Disleksinin dahi hastalığı olduğunu iddia edenler bile vardır.

Disleksi nörolojik bir vaka olmasına rağmen, zekâ ile hiçbir bağlantısı yoktur. Ayrıca disleksinin etkileri kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Disleksi hastası olan kişiler arasındaki en yaygın özellik, akranları ile karşılaştırıldıklarında okuma yetilerinin normalden daha düşük seviyede olmasıdır.

  • Disleksik insanlar genellikle okumayı ve yazmayı öğrenmekte zorlanırlar.
  • Disleksinin kesinlikle zekâ seviyesi ile alakası yoktur.
  • Erken tanı, rehberlik ve destek, disleksinin etkisinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
  • Disleksi hastalarının immünolojik rahatsızlıkları geliştirme olasılığı daha yüksektir.

Disleksi olan bir insanda beynin yazılı materyali işleyiş şekli diğer insanlara göre farklıdır. Bu durum, onların kelimeleri tanımalarında, hecelemelerinde ve çözümlemelerinde birtakım problemler yaşamasına sebep olur.

Buna bağlı olarak disleksi olan insanlar okuduklarını anlamada problem yaşarlar. Aslında disleksi, nörolojik bir olay gibi görünse de çoğu zaman genetik bir vakadır. Dolayısıyla disleksi yetersiz bir öğretimin, yönlendirmenin veya zayıf bir yetiştirmenin sonucu asla değildir. Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayan insanların yüzde 5 ila 15’inde disleksi problemi vardır.

Disleksi Nasıl Anlaşılır? 

Bir ebeveyn, veli veya öğretmen çocuğun disleksi olabileceğinden şüpheleniyorsa, çocuğun eğitim gördüğü okulundan profesyonel bir değerlendirme yapmasını istemelidir. Çünkü disleksi tanısı ne kadar erken konursa, etkili müdahale olasılığı da o kadar artacaktır.

Test sonuçları, çocuğa daha fazla destek vermek için yeni imkânların da oluşmasını sağlayabilir. Disleksi teşhisi konulmuş çocuklar özel eğitim hizmetleri, destek programları ve kolej ve üniversitelerde verilen hizmetler için uygun olabilirler.

Diyagnostik (tanı) testler genellikle aşağıdaki alanları kapsar:

  • Özgeçmiş bilgisi
  • Zekâ seviyesi
  • Sözlü dil becerileri
  • Kelime tanıma
  • Harf bilgisini kullanarak yeni kelimeleri okuma veya çözümleme yeteneği
  • Fonolojik işlem
  • Otomatiklik ve akıcılık becerileri
  • Okuduğunu anlama
  • Kelime bilgisi
  • Aile geçmişi ve erken gelişim

Testleri uygulayan uzmanın, değerlendirme sürecinde benzer belirtiler gösterebilecek başka koşulları veya sorunları bertaraf edebilme yetisine sahip olması gerekir. Karşılaşılacak problemler arasında görme sorunları, işitme bozukluğu, yönlendirme eksikliği ve sosyal ve ekonomik faktörler sayılabilir.

Disleksi Belirtileri Nelerdir?

En anlaşılır haliyle anlatmak gerekirse disleksi tam olarak kelimeler ile ilgili bir rahatsızlıktır. Disleksi, genellikle kelime tanıma, yazım ve kelimeleri çözümleme konularında zorluklara neden olur. Bu rahatsızlık, zihinsel yetersizliğin veya kültürel yoksunluğun bir yansıması olan gecikmiş okuma gelişiminden tamamı ile farklıdır.

Disleksi ile ilişkili olarak en yaygın karşılaşılan belirti ve semptomlar herhangi bir yaşta görülebilir, ancak bu belirtiler tipik olarak çocukluk çağında ortaya çıkmaya başlar.

Çocukluk çağında yaygın olarak görülen disleksi belirtileri şunlardır:

  • Okumayı öğrenmede zorluk: Disleksi hastası olan birçok çocuk normal zekâya düzeyine sahiptir. Dolayısı ile bu çocuklar uygun öğretim ve ebeveyn desteği almayı reddetmezler, ancak okumayı öğrenme konusunda zorluk çekerler.
  • Gelişim Sorunları: Disleksi olan çocuklar, emeklemeyi, yürümeyi, konuşmayı ve bisiklete binmeyi akranlarının çoğundan sonra öğrenebilirler.
  • Konuşma Gelişimleri Gecikir: Disleksi olan bir çocuğun konuşmayı öğrenmesi diğer çocuklara göre daha uzun sürebilir. Bununla birlikte disleksik çocuklar sözcükleri yanlış tanıyabilir, tekerleme benzeri sözcükleri söylemekte zorlanabilirler. Ayrıca bu çocuklar, farklı sözcük seslerini ayırt edemiyor gibi de görünebilir.
  • Öğrenme Konusunda Yavaşlık: Disleksi olan çocukların alfabenin harflerini ve nasıl telaffuz edildiklerini öğrenmesi daha uzun sürebilir. Bu çocuklar için haftanın günleri, yılın ayları, renkler ve bazı aritmetik tablolar zihinde tutmak ve sonradan hatırlamak için oldukça zordur.
  • Koordinasyon Problemi: Disleksik bir çocuk, akranlarına göre hem görünüş olarak, hem de davranış biçimi olarak hantal bir görüntü çizer. Yakalaması için kendine atılan bir topu yakalamakta zorlanır. Ayrıca göz-el koordinasyonu oldukça düşüktür. Bu durum aynı zamanda, hareket planlama noksanlığı olan dispraksi gibi benzer nörolojik problemlerin de bir belirtisi olabilir.
  • Sağ ve Solu Karıştırma / Tersine Çevirme Eğilimi: Disleksik bir çocukta görülen en yaygın problemlerden birisi sağ ve solu karıştırmasıdır. Ayrıca bu tip çocuklar farkında olmadan rakamları ve harfleri tersine çevirme eğilimindedir.
  • Yazım Hataları: Disleksi hastası olan bazı çocuklar, diğer çocuklarda görülen ilerlemenin aynısını takip etmeyebilir. Son derece unutkan ve dikkatsiz bir tavır sergilerler. Öyle ki, bir kelimenin nasıl yazıldığını tam olarak öğrenmelerine rağmen ertesi gün aynı kelimeyi tamamı ile unutmuş olabilirler.
  • Konuşma Problemleri: Disleksik bir çocuk için bir kelimenin ikiden fazla heceye sahip olması durumunda bu kelimeyi fonolojik olarak ifade etmek çok zor olabilir. Örneğin 3 heceli bir kelimenin bazen ön eki, bazen de son eki telaffuz edilmeyebilir.
  • Konsantrasyon Süresi: Disleksi olan çocuklar genel olarak odaklanma konusunda zorluk çekerler. Aynı hastalıktan muzdarip olan yetişkinler, bu problemin birkaç dakika süren yoğun çabanın ardından çocuklarda meydana gelen zihinsel yorgunluğun bir sonucu olduğunu iddia ediyorlar.  Disleksi hastası çocuklar arasındaki dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB)  sayısı da oldukça yüksektir.
  • Fikirlerini Belli Bir Sırayla İfade Etme: Disleksi olan bir kişi bir dizi düşünceyi ifade ederken belli bir sıra gözetmez. Dolayısı ile ifade ettiği cümleler arasında bir tutarlılık ve mantık sırası olmaz. İfade edilen cümleler bağımsız ve kopuk olur.
  • Otoimmün Koşullar: Disleksi hastalarının saman nezlesi, astım, egzama gibi immünolojik problemleri geliştirme olasılığı başka insanlara göre daha yüksektir.

Disleksi Tedavisi

Uygulanacak olan dengeleyici tedavi stratejileri, insanların günlük yaşamda disleksi ile başa çıkmalarına yardımcı olabilir. Hastalığın erken teşhis edilmesi ve sonrasında verilen doğru oranlı destek, disleksi hastasının uzun vadede gelişme göstermesini sağlayabilir.  Tedavi süresince yapılması tavsiye edilen girişimlerden bazıları şunlardır:

  • Psikolojik testler: Bu testler, öğretmenlerin çocuk için daha iyi hedeflenmiş bir program geliştirmelerine yardımcı olur. Testte uygulanan teknikler genellikle dokunma, görme ve duyma gibi çocuğun duyularına hitap etmektedir.
  • Rehberlik ve destek: Danışmanlık ve rehberlik, çocuğun benlik algısı ve kendine olan saygısı üzerindeki olumsuz etkilerin en aza indirilmesine yardımcı olabilir.
  • Devamlı değerlendirme: Disleksi olan yetişkinler, kendilerine sağlanan tedaviden faydalanarak karşılaştığı problemlerle başa çıkma stratejilerini kendileri geliştirmeye başlarlar. Böylelikle bu kişiler sorunlarını kendisi çözebilir, çözemediği durumlarda da yardım alması gerektiği zamanı kendisi tayin edebilir.

Disleksi Neden Olur?

Uzman doktorlar ve araştırmacılar disleksiye neyin sebep olduğunu tam olarak bilmiyorlar. Yapılan araştırmalardan alınan sonuçlara ve elde edilen kanıtlara göre, disleksinin genetik olma olasılığı oldukça yüksektir.

Disleksinin sebebi olarak iki önemli faktöre dikkat çekiliyor. Bunlar:

  • Genetik Nedenler: Yale Tıp Fakültesindeki bir ekip, DCDC2 olarak bilinen bir gende bulunan kusurların, okuma performansındaki problemlerle ilişkili olduğunu buldu.
  • Sonradan Edinilmiş Disleksi: Disleksi hastası olan küçük bir azınlık, doğduktan sonra başlarından geçen, genellikle beyin hasarı, felç veya başka tür bir travma nedeniyle bu durumu kazanmıştır.

Michigan Üniversitesi Sağlık bölümü uzmanlarına göre, disleksi en yaygın öğrenme güçlüğüdür. Hatta öğrenme güçlüğü çeken öğrencilerin yüzde 80’inde disleksi vardır.

Uluslararası Disleksi Derneği, ABD nüfusunun yüzde 15 ila 20’sinin, yavaş veya yanlış okuma, kötü heceleme, kötü yazma veya benzer kelimeleri karıştırma gibi bazı disleksik semptomlara sahip olduğunu tahmin ediyor.

Disleksi, kökeni ne olursa olsun bütün insanları etkileyebilir. Ancak, bir kişinin anadili disleksi olma veya bu tür bir rahatsızlıktan kurtulma konusunda önemli bir rol oynayabilir. İtalyanca ve İspanyolca gibi tutarlı gramer kurallarının olduğu bir dil, hafif ve orta dereceli disleksi hastası olan bir kişi için daha kolay olabilir. Çünkü bu iki dilde de herhangi bir kelimenin nasıl yazıldığı ile fonetik karşılığı arasında net bir bağlantı vardır.

“Cough” ve “dough” kelimelerinde olduğu gibi yazılı form ile ses arasında net bir bağlantı bulunmayan İngilizce gibi diller, disleksi olan bir kişi için çok daha zor olabilir. Bu yüzden öğrenilmesi çok zor olan Türkçeyi anadili olarak konuşan bir disleksi hastasının karşılaşacağı problemler, diğer dilleri konuşanlara göre daha zor olabilir.

Yetişkinler ve Çocuklarda Disleksi

Disleksi belirtileri yaş ile birlikte değişiklik gösterebilir. Aşağıdaki tablo disleksi probleminin yaşamın farklı aşamalarında nasıl ortaya çıktığını göstermektedir:

Gelişim AşamasıDisleksi belirtileri
Okul Öncesi·         Gecikmiş konuşma gelişimi ve kelime öğrenme zorluğu

·         Bazı kelimelerdeki sesleri tersine çevirmek veya kelimeleri benzer başka kelimelere benzetmek

·         Sayılar, alfabe ve renkler gibi toplu bilgi dizilerini hafızada koruma konusunda sorunları olması

Okul Çağı·         Yaş grubu içindeki okuma seviyesinin düşük olması

·         Bilgiyi kullanma ve işlemede zorluklar yaşama

·         Nesnelerin veya bilgilerin dizilerini hatırlama ile ilgili sorunlar

·         Yabancı bir kelimeyi kendine göre seslere kalıplarına sokma

·         Okuma ve yazma görevlerinin anormal derecede uzun zaman alması

·         Okuma içeren faaliyetlerden sürekli kaçınma

Gençlik ve Yetişkinlik Çağı·         Sesli okuma güçlüğü çekme

·         Gösterilen aşırı gayrete rağmen yavaş okuma ve yazma

·         Yazım ve heceleme sorunları yaşama

·         Okuma gerektiren görevlerden kaçınma

·         Belirli bir nesne veya konu hakkındaki kelimeleri yanlış veya hatalı hatırlama

·         Şaka ve deyimlerin arkasındaki anlamı kavrama problemleri yaşama

·         Yabancı bir dili öğrenme, ezberleme veya matematik problemlerini tamamlama konusunda zorluklar yaşama

·         Hikâye veya masal özetleme konusunda oldukça zorlanma

Disleksi Türleri

Farklı şekillerde sınıflandırılabilecekleri için Disleksi hakkında resmi bir disleksi türü listesi yoktur. Bununla birlikte disleksi, uzmanlar tarafında farklı alt türlere ayrılmıştır. Aşağıdaki kategoriler disleksi tanımında ve dileksiyi gruplara ayırmada kullanılır:

  • Sesbilgisi (fonolojik) Disleksisi: Kişi, sözcükleri daha küçük birimlere ayırmakta zorlanır. Ayrıca sesleri yazılı biçimleriyle eşleştirme konusunda problem yaşar. Sesbilgi disleksisi aynı zamanda disfonetik disleksi veya işitsel disleksi olarak da bilinir.
  • Yüzeysel disleksi: Kişi görmediği bir kelimeyi tanıyamaz. Bu problem onun kelimeleri hatırlama ve öğrenmesini zorlaştırır. Buna tür bir disleksiye görsel disleksi adı verilir.
  • Adlandırma noksanlığı: Kişi gördüğü bir harf veya numarayı hızlı bir şekilde adlandıramaz.
  • Çifte açık disleksi: Kişi, harfleri ve sayıları isimlendirmek için kullanılan sesleri birbirinden ayırmakta zorlanır.
  • Görsel disleksi: Görsel disleksi gözle ilgili fiziksel bir sorun değildir. Beyinde meydana gelen nörolojik bir zorluktur. Bu yüzden kişi harf ve rakamları kavramada zorluk yaşar. Görsel disleksinin belirtileri yüzey disleksi ile birçok bakımdan örtüşebilir.

Bazıları “yönlü disleksi” adı ile belirtilen başka bir disleksi türünden bahsetmektedir. Bu tip bir rahatsızlığı olan kişi bir yazıyı sağdan sola doğru okumakta zorluk çeker. Bu, aslıdan bir tür olmaktan ziyade disleksi hastalarında ortak bir özelliktir.

Bununla birlikte bir kişi matematik öğrenmede zorluk çekiyorsa, bunun için kullanılacak olan doğru terim disleksi değil diskalkulkili (dyscalculia )’dir.

Bu makale Appvice Psikoloji Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.

 

Puan Ver


ortalama puan: 5,00 , 1 oy