Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir, Belirtileri Nelerdir?

Appvice Onaylı

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) kronik bir hastalıktır. Esas olarak çocukları etkiler ancak yetişkinlerde de görülebilir. Duygu, davranış ve öğrenme yeteneği üzerinde etkisi olabilir.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu üç farklı türe ayrılmıştır:
• Dikkatsiz tip
• Hiperaktif-dürtüsel tip
• Kombine tip

Belirtileriniz hangi tür DEHB’niz olduğunu belirler. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı konması için bu semptomların günlük hayatınızda bir etkisi olmalıdır.

Semptomlar, dolayısıyla sahip olduğunuz DEHB’nin tipi zamanla değişebilir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuyla hayatınız boyunca mücadele edebilirsiniz ancak ilaç ve diğer tedaviler yaşam kalitenizi artırmanıza yardımcı olabilir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Türleri

Her bir DEHB tipi bir veya daha fazla özelliğe bağlıdır. DEHB, dikkatsizlik ve hiperaktif-dürtüsel davranışlar ile karakterize edilmiştir.

Bu davranışlar genellikle aşağıdaki şekillerde ortaya çıkar:

  • Dikkatsizlik: dikkati dağınıklığı, zayıf konsantrasyon ve organizasyon becerisi
  • Dürtüsellik: Başkalarına müdahale etmek, risk almak
  • Hiperaktivite: Asla yavaşlamama, sürekli konuşma ve yerinde duramama

Her birey farklı olduğu için iki kişinin aynı belirtileri farklı şekillerde deneyimlemesi normal bir durumdur. Örneğin, belirtiler erkek ve kız çocuklarında genellikle farklıdır. Erkek çocuklar daha hiperaktif olabilirken kız çocuklar sessiz ve dikkatsiz kalabilir.

Dikkatsiz Tip Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Eğer bu tip bir DEHB hastalığınız varsa, dürtüsellik ve hiperaktiviteden daha fazla dikkatsizlik belirtisi yaşarsınız. Bazen dürtü kontrolü veya hiperaktivite ile de mücadele edebilirsiniz ancak bunlar dikkatsiz tip DEHB’nin ana belirtileri değildir.

Dikkatsiz tipte sık görülen davranışlar:

  • Ayrıntıları gözden kaçırma ve dikkatin çabuk dağılması
  • Çabuk sıkılmak
  • Tek bir göreve odaklanmada sorun yaşamak
  • Düşünceleri organize etmede ve yeni bilgileri öğrenmede zorluk çekmek
  • Bir görevi tamamlamak için gerekli kalem, kağıt gibi öğeleri kaybetme
  • Yavaş hareketler ve hayal kurmak
  • Talimatları takip etmekte güçlük çekmek

Dikkatsiz tip dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu daha çok kız çocuklarında görülmektedir.

Hiperaktif-Dürtüsel Tip Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Bu tip DEHB, dürtüsellik ve hiperaktivite belirtileri ile karakterize edilmiştir. Bu soruna sahip bireyler dikkatsizlik belirtileri de gösterebilir ancak hiperaktif-dürtüsel belirtiler baskındır.

Bu belirtiler:

  • Yerinde duramamak
  • Oturamamak
  • Sürekli konuşmak
  • Yapılması uygunsuz olsa bile nesnelerle dokunmak ve onlarla oynamak
  • Sessiz etkinliklerde sorun yaşamak
  • Sürekli hareket hâlinde olmak
  • Sabırsızlık
  • Sıra dışı davranışlar ve eylemlerin sonuçlarını düşünmemek
  • Uygunsuz şeyler söylemek

Hiperaktif-dürtüsel tipte DEHB olan çocuklar sınıfta sorun yaşayabilir ve bu durumdan sınıf arkadaşları da etkilenebilir.

Kombine Tip Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Kombine tip dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunuz varsa, bu belirtilerinizin yalnızca dikkatsizlik veya hiperaktif-dürtüsel davranış kategorilerine girmediği anlamına gelir. Bunun yerine, her iki kategoriden gelen semptomların bir kombinasyonu sergilenmektedir.

DEHB olan veya olmayan çoğu insan, bir dereceye kadar dikkatsiz veya dürtüsel davranışlar yaşar ancak DEHB olan kişilerde bu durum daha şiddetlidir. Bu tür davranışlar daha sık ortaya çıkar ve evde, okulda, işte ve sosyal durumlarda sorun yaşamanıza yol açabilir.

Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü, çoğu çocuğun kombine tip dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna sahip olduğunu açıklamıştır. Okul öncesi çağındaki çocuklarda en sık görülen semptom hiperaktivitedir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Tanı Kriterleri

Tanı konması için yardımcı bir dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu testi bulunmamaktadır. Çocuklar genellikle 7 yaşından önce belirtiler gösterirler fakat DEHB semptomları diğer bozukluklarda da bulunmaktadır. Doktorunuz tanı koymadan önce depresyon, anksiyete ve bazı uyku sorunları gibi durumları elemeye çalışabilir.

Amerikan Psikiyatri Birliği Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM-5), Amerika Birleşik Devletleri’nde DEHB olan çocukları ve yetişkinleri teşhis etmek için kullanılmaktadır.

Bir kişi, belirli bir DEHB tipi için dokuz ana belirtinin en az altısını göstermelidir. Kombine tip DEHB tanısı için en az altı dikkatsizlik ve hiperaktif-dürtüsel davranış belirtisi göstermelisiniz. Davranışlar en az altı ay boyunca günlük yaşamda mevcut ve gündelik yaşamı etkileyecek şiddette olmalıdır.

Dikkatsizlik, hiperaktivite-dürtüsellik veya her ikisini de göstermenin yanı sıra, DSM-5’e göre dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı için bu belirtilerin 12 yaşından önce başlamış olması gerekmektedir. Semptomlar günlük yaşamı da etkilemelidir ve bu belirtiler başka bir ruhsal bozukluk tarafından açıklanamamalıdır.

Belirtiler zamanla değişebilir. Bu, tekrar tanı konulması gereken yetişkinler için önemli bir ayrıntıdır.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Tedavisi

Teşhis edildikten sonra, bir dizi tedavi seçeneği bulunmaktadır. Tedavinin birincil amacı, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu belirtilerini yönetmek ve yararlı davranışları teşvik etmektir.

Terapi

Doktorunuz herhangi bir ilaç kullanmaya başlamadan önce davranışsal tedavi önerebilir. Terapi, DEHB olan kişilere, uygunsuz davranışların yerine olumlu davranışlar koymayı öğretmektedir. Ya da duygularını ifade etmenin yollarını bulabilirler.

Ayrıca, anne babalar davranış yönetimi eğitimi de alabilir. Bu, çocuklarının davranışlarını yönetmelerine yardımcı olabilir.

6 yaşın altındaki çocuklar tedaviye genellikle davranış terapisi ile başlar ve ilaç kullanmazlar. 6 yaş ve üstü çoğu çocukta davranış terapisi ve ilaç kombinasyonundan yararlanabilir.

İlaç Tedavisi

İki tip dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ilacı vardır.

  • Uyarıcılar en sık reçete edilen ilaçlardır. Hızlı etki ederler ve çocukların yüzde 70 ila 80’i bu ilaçları kullanırken daha az belirti göstermektedir.
  • Psikostimülanlar, DEHB semptomlarını hafifletme konusunda o kadar hızlı değildir ancak tek bir dozu 24 saate kadar dayanabilir.

DEHB’li yetişkinler genellikle büyük çocuklarda kullanılan terapi kombinasyonlarından faydalanırlar.

Dikkat eksikliğinin tedavisinde bitkisel yöntemler de kullanılmaktadır.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Bozukluk tanısı konan çocukların çoğunun, 20’li yaşların ortasında oldukları zamana kadar belirgin semptomları ortaya çıkmamıştır ancak DEHB birçok insan için ömür boyu sürmektedir.

Durumunuzu ilaç tedavisi veya davranışsal terapi ile yönetebilirsiniz ancak her birey tedaviye farklı cevap vermektedir. Tedavi planınızın size yardımcı olmadığını düşünüyorsanız doktorunuza bu durumu belirtmelisiniz.

Bu makale Appvice Psikoloji Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.

Puan Ver


ortalama puan: 4,20 , 5 oy