Çocuklarda ve Yetişkinlerde Çölyak Hastalığı Belirtileri Rehberi

Appvice Onaylı

Çölyak Hastalığı Nedir?

Çölyak hastalığı nedir” diye merak ediyorsanız doğru yerdesiniz!

Çölyak hastalığı, glütene karşı anormal bir bağışıklık tepkisinin neden olduğu bir sindirim bozukluğudur. Çölyak hastalığının diğer isimleri şunlardır:

  • Sprue
  • Tropik olmayan sprue
  • Glüten enteropatisi

Glüten, buğday, arpa, çavdar ve tritikale (buğday ve çavdar melezi bir tür tahıl) ile yapılan yiyeceklerde bulunur. Normalde glüten içermeyen yulafa, genellikle diğer tahılların işlendiği ünitelerde işlendiği için gluten bulaşır. Glüten bazı ilaçlarda, vitaminlerde ve rujlarda da bulunabilir. Glüten duyarlılığı olarak da bilinen glüten intoleransı, vücudun glüteni sindirememesi veya parçalayamaması ile ortaya çıkar. Glüten intoleransı olan bazı kişilerde glütene karşı hafif bir duyarlılık gözlenirken, bazılarında ise bir otoimmün bozukluk olan çölyak hastalığı ortaya çıkar.

Çölyak hastalığında, glütene karşı ortaya çıkan bağışıklık tepkisi toksin üretir ve bu toksinler villuslara zarar verir. Villus, ince bağırsaklardaki parmak benzeri küçük çıkıntılardır. Villuslar zarar gördüğünde, bağırsaklarda besin emilimi gerçekleşemez. Bu da beslenme yetersizliği ve kalıcı bağırsak hasarı gibi ciddi bir takım rahatsızlıklara yol açabilir.
Sağlık Bakanlığı verilerine göre Türkiye’de 2017 yılı itibariyle tanı konulmuş çölyak hastası sayısı 40 bin civarındadır. Ancak tanı konulmamış hasta sayısının çok daha fazla olduğu belirtilmektedir. Tahminlere göre ülkemizdeki çölyak hastası sayısı 250 ila 750 bin arasındadır.

Çölyak hastaları, glütenin her çeşidinden uzak durmalı, bu konuda sıkı bir diyet uygulamalıdır. Çoğu ekmek ürünü, unlu mamuller, bira ve glütenin dengeleyici bir katkı maddesi olarak kullanıldığı yiyecekler tüketilmemelidir.

Çölyak Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Çölyak hastalığı belirtileri genellikle bağırsaklar ve sindirim sisteminde görülür, ancak vücudun diğer bölgelerini de etkileyebilir. Çocuklarda ve yetişkinlerde belirtiler değişiklik gösterir.

Çocuklarda Çölyak Hastalığı Belirtileri

Çölyak hastalığı olan çocuklar yorgun ve huzursuz hissedebilirler. Bu çocuklar normalden daha küçük olabilir, ergenliğe daha geç girebilirler.

Çocuklarda çölyak hastalığı belirtileri şunlardır:

  • Kilo kaybı
  • Kusma
  • Karında şişkinlik
  • Karın ağrısı
  • Kalıcı ishal veya kabızlık
  • Açık renkli, yağlı ve kötü kokulu dışkı

Yetişkinlerde Çölyak Hastalığı Belirtileri

Çölyak hastası olan yetişkinlerde sindirim ile ilgili belirtiler ortaya çıkabilir. Bununla birlikte, çoğu durumda, belirtiler vücudun diğer bölgelerini de etkiler.

Yetişkinlerde çölyak hastalığı belirtileri şunlardır:

  • Demir eksikliği anemisi
  • Eklem ağrısı ve sertliği
  • Zayıf ve kırılgan kemikler
  • Yorgunluk
  • Nöbetler
  • Cilt rahatsızlıkları
  • Ellerde ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanma
  • Dişlerde renk bozulması veya diş minesi kaybı
  • Ağız içinde açık renk yaralar
  • Düzensiz adet dönemleri
  • Kısırlık ve düşük

Dermatitisis herpetiformis (DH), çölyak hastalığının bilinen diğer bir belirtisidir. DH, şişlikler ve kabarcıklardan oluşan yoğun kaşıntılı bir cilt döküntüsüdür. Dirseklerde, kalçalarda ve dizlerde ortaya çıkabilir. DH, çölyak hastalarının yaklaşık %15-25’ini etkilemektedir. DH görülen hastalarda genellikle sindirim sorunları ortaya çıkmaz.

Belirtilerin çeşitli faktörlere bağlı olarak kişiden kişiye farklılık gösterebileceği unutulmamalıdır: Bu faktörler:

  • Bebeklikte anne sütü ile beslenme süresi
  • Glüten tüketiminin başladığı yaş
  • Tüketilen glüten miktarı
  • Bağırsaklardaki hasarın ciddiyeti

Çölyak hastalığı olan bazı kişiler, hastalık belirtilerini göstermezler. Ancak, hastalığın bir sonucu olarak uzun erimli komplikasyonlar geliştirebilirler.

Kendinizin veya çocuğunuzun çölyak hastalığı olduğundan şüpheleniyorsanız, vakit kaybetmeden doktorunuzdan randevu alın. Tanı ve tedavi geciktiğinde komplikasyonlar daha kolay ortaya çıkabilmektedir.

Çölyak Hastalığı Neden Olur?

Çölyak hastalığı ailelerde başlar. Şikago Üniversitesi Tıp Merkezi’ne göre, ebeveyn ya da kardeşlerde çölyak hastalığı olanların, bu hastalığa yakalanma olasılığı yaklaşık olarak %4-5 civarındadır.

Başka otoimmün hastalığı ve bazı genetik bozuklukları olan kişilerin çölyak hastası olma olasılığı daha yüksektir.

Çölyak hastalığı ile ilişkili hastalıklar aşağıdaki gibidir:

Çölyak Hastalığı Nasıl Anlaşılır?

Çölyak hastalığı testi tek bir unsurdan oluşmamaktadır. Teşhis, fiziksel muayene ve hastalık öyküsü ile başlar.

Doktorlar teşhisi doğrulamak için çeşitli testler yapmak isteyebilirler. Çölyak hastalığı olan kişiler genellikle yüksek düzeyde anti-endomisyum (EMA) ve anti-doku transglutaminaz (tTGA) antikorlarına sahiptir. Bunlar kan testleri ile tespit edilebilir. Glüten tüketimi devam ederken yapılan testler en güvenilir olanlardır.

Yaygın olarak yapılan kan testleri:

  • Tam kan sayımı
  • Karaciğer fonksiyon testleri
  • Kolesterol testi
  • Alkalin fosfataz seviye testi
  • Serum albümin testi

DH hastalarında cilt biyopsisi, çölyak hastalığının teşhis edilmesine yardımcı olabilir. Cilt biyopsisi uygulamasında, doktor cilt dokusundan küçük parçalar alarak, bunları mikroskopla inceler. Cilt biyopsisi ve kan testleri ile çölyak hastalığı teşhis edilebiliyorsa, bağırsak biyopsisine gerek kalmayabilir.

Kan testi ve cilt biyopsisi sonuçları ile teşhis konulamadığı zaman, çölyak hastalığını kontrol için üst endoskopi yapılabilir. Üst endoskopi sırasında, endoskop denilen küçük bir tüple ağızdan girilerek ince bağırsağa kadar ilerlenir. Endoskopa sabitlenmiş küçük bir kamera ile doktor, bağırsağı inceler ve villuslarda hasar olup olmadığını kontrol eder. Doktor, gerekli durumlarda analiz için bağırsaklardan bir doku numunesi alarak, bağırsak biyopsisi de yapabilir.

Çölyak Hastalığı Diyeti

Çölyak hastalığı diyeti kolay değildir. Ancak son dönemlerde birçok firma glütensiz ürünler üretmeye başladı. Bu ürünleri birçok markette ve özel yiyecekler satan dükkânlarda bulabilirsiniz. Bu ürünlerin etiketlerinde “glüten içermez” ibaresi vardır.

Çölyak hastası iseniz, hangi yiyeceklerin güvenli olduğunu bilmeniz önemlidir. Yenilebilecek ve uzak durulacak ürünleri belirleyebilmeniz için size yardımcı olacak bir liste yaptık.

Çölyak hastalarının yememesi gereken besinler şunlardır:

  • Buğday
  • Kılçıksız buğday
  • Çavdar
  • Arpa
  • Tritikale
  • Bulgur
  • Durum buğdayı
  • Nişasta
  • Galeta unu
  • İrmik

“Glüten içermez” ibaresi yoksa uzak durulacak ürünler:

  • Bira
  • Ekmek
  • Kek ve pastalar
  • Şeker
  • Mısır gevrekleri
  • Kurabiyeler
  • Krakerler
  • Kızarmış ekmekler
  • Soslar
  • Et ve deniz ürünleri imitasyonları
  • Yulaf ezmesi
  • Makarna
  • İşlenmiş et ve sosis ürünleri
  • Mayonez
  • Soslar (soya sosu dahil)
  • Hazır beyaz etler
  • Çorbalar

Yiyebileceğiniz glütensiz tahıllar ve nişastalar:

  • Kara buğday
  • Mısır
  • Horoz ibiği
  • Ararot
  • İri taneli mısır unu
  • Pirinç, soya, mısır, patates veya fasulyeden yapılmış un
  • Saf mısır ekmekleri
  • Kiona
  • Pirinç
  • Tapyoka
  • Sağlıklı, glütensiz yiyecekler:
  • Taze kırmızı et, balık ve beyaz et (panelenmemiş, una bulanmamış veya marine edilmemiş)
  • Meyve
  • Süt ürünlerin çoğu
  • Bezelye, patates, tatlı patates ve mısır gibi nişastalı sebzeler
  • Pirinç, fasülye ve mercimek
  • Sebzeler
  • Şarap, distile edilmiş likörler, meyve şarapları ve sert içkiler

Beslenmeniz konusunda, bu bilgiler ışığında bir düzenleme yaptığınızda, semptomlarınız günler veya haftalar içinde iyileşecektir. Çocuklarda, ince bağırsak genellikle 3 ila 6 ay içinde iyileşir. Yetişkinlerde is bu süre birkaç yıla kadar uzayabilir. İnce bağırsak tamamen iyileştikten sonra, vücut besinlerin emilimini düzenli bir şekilde gerçekleştirebilecektir.

Çölyak Hastalığı Diyeti için Diyetisyeniniz ile Bir Tuşla Hemen Görüşün:

Başla tuşuna basarak Appvice mobil uygulaması üzerinden diyetisyeninizle hemen görüşebilirsiniz.

Diyetisyene Sor

Çölyak Hastalığı Tedavisi

Çölyak hastalığı tedavisi glüteni tamamen diyetinizden çıkarmanızdan geçmektedir. Glüten tamamen kesildiğinde, ince bağırsaktaki villuslar kendilerini onarabilir ve böylece besin emilimini gerçekleştirebilirler. Doktorunuz, besleyici ve sağlıklı bir diyet uygularken glüteni hayatınızdan nasıl çıkaracağınızı size anlatacaktır. Glüten içeren gıdaları tespit edebilmeniz için yiyeceklerin etiketlerinde nelere dikkat etmeniz gerektiğini söyleyecektir.

Glüten alımı durduğunda semptomlarda birkaç gün içerisinde iyileşme gözlemlenir. Yalnız teşhis konulmadan önce glüten tüketimini sonlandırmayın. Glütenin vakitsiz kesilmesi test sonuçlarını etkileyebilir ve kesin bir teşhis konulmasına engel olabilir.

Bu makale Appvice Diyetetik Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.

Sedef Olcay Web Banner

Kaynakça

* Çölyak hastalığı.
niddk.nih.gov/health-information/health-topics/digestive-diseases/celiac-disease/Pages/facts.aspx
* Çölyak hastalığı (Glüten intoleransı)
ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0001280/
* Dermatitis herpetiformis.
celiac.org/celiac-disease/dermatitis-herpetiformis/
* Genetik test yaptırma.
uchospitals.edu/pdf/uch_007936.pdf
* Çölyak hastalığı : Teşhis ve tedavi.
mayoclinic.org/diseases-conditions/celiac-disease/basics/lifestyle-home-remedies/con-20030410
* Çölyak hastalığı nedir?.
celiac.org/celiac-disease/what-is-celiac-disease/

 

Puan Ver


ortalama puan: 3,00 , 1 oy