Bipolar ve Şizofreni Arasındaki Farklar Nelerdir?

Appvice Onaylı

Bipolar bozukluk ve şizofreni iki ayrı kronik akıl sağlığı problemidir. İnsanlar zaman zaman bipolar bozukluk belirtileri ile şizofreni belirtilerini birbirine karıştırmaktadır. Bu makalede, söz konusu belirtiler arasındaki benzerlik ve farklılıklara değiniyoruz.

Bipolar Bozukluk ve Şizofreni

Bu iki hastalığın ortak bazı yönleri bulunmasına rağmen, aralarında ayırt edici iki temel fark vardır:

Bipolar Bozukluk ve Şizofreni Belirtiler Arasındaki Farklar

Bipolar bozukluk enerji, ruh hali ve hareketlilik seviyelerinde ani değişimlere neden olur. Bipolar bozukluğu olan kişi, ruhsal olarak, aşırı heyecanlı durumlar ya da mani ile depresyon arasında geçişler yaşar. Bu geçişler kişinin gündelik hayatını sürdürebilmesini zorlaştırabilir. Bazı durumlarda, bipolar kişilerde halüsinasyon ya da hezeyanlar da görülebilir.

Şizofreni, bipolar bozukluğun gösterdiği semptomlarla karşılaştırıldığında çok daha ciddi semptomlara neden olur. Şizofreni olan kişilerde halüsinasyon ve hezeyanlar başlıca belirtilerdendir. Halüsinasyonlar, olmayan şeyleri görme ya da duyma anlamına gelir. Hezeyanlar, doğru olmayan şeylere dair güçlü inançlara karşılık gelir. Şizofreni hastaları, özbakım becerilerini yitirme gibi durumlara neden olan düzensiz düşünce semptomları da gösterebilirler.

Görülme Sıklığı

Bipolar kişilik bozukluğu olan hasta sayısı Türkiye Psikiyatri Derneği’nin verilerine göre, ülkemizde yaklaşık olarak 2 milyon kişidir. Yani ülke nüfusunun yaklaşık %2.5’i bu rahatsızlıkla yaşamaktadır. Daha çok 15-24 yaşları arasında ortaya çıkar. Çocuklarda da bipolar bozukluk işaretleri görülebilir.

Şizofreni, bipolar bozukluk kadar yaygın bir rahatsızlık değildir. Çeşitli kaynaklara göre Türkiye’de yaklaşık 500-600 bin kişi bu hastalıktan etkilenmektedir. Oransal olarak ülke nüfusunun yaklaşık %1’i şizofreni hastasıdır. İnsanlar genellikle 16 ile 30 yaş aralığında şizofreni hastası olduklarını öğrenirler. Şizofreni çocuklarda çok sık görülmez.

Bipolar Bozukluk Belirtileri

Bipolar bozukluğu olan kişiler, yoğun duygusal dönemler geçirirler. Bu dönemler 3 ana gruba ayrılmıştır:

  • Manik dönemler: Enerji ve hareketlilik seviyesinin arttığı dönemlerdir. Manik dönemde kendinizi çok mutlu ve sevinçli hissedersiniz.
  • Hipomanik dönemler: Manik dönemlere benzer, ancak duygusal yoğunluk daha azdır.
  • Depresif dönemler: Majör depresyondaki insanların durumuyla benzerdir. Depresif dönemdeki bir hasta ciddi bir çöküntü hisseder ve yapmaktan hoşlandığı aktivetelere karşı ilgisini kaybeder.

Bipolar tanısı koyabilmek için, kişinin, majör depresif dönem kriteleri ile karşılaştırılabilecek düzeyde en az bir depresif dönem geçirmiş olması gerekir. Aynı şekilde kişi, manik veya hipomanik dönem kriterleri ile karşılaştırılabilecek düzeyde en az bir tane de manik evre geçirmiş olmalıdır.

Bipolar bozukluğun belirtileri olabilecek diğer davranışsal değişimler:

  • Huzursuzluk
  • Hiperaktivite
  • Yorgunluk
  • Uzun süreli odaklanmada zorluk
  • Öfke
  • Manik evrede kendine aşırı güven ve güçlü dürtüler
  • Depresif evrede intihar düşünceleri

Bipolar bozukluğu olan hastalar manik ve depresif dönemler içerisinde psikotik semptomlarda gösterebilir. Bunlar arasında halüsinasyonlar ve hezeyanlar da olabilir. Bu nedenle, insanlar bipolar bozukluk semptomlarını şizofreni ile karıştırabilmektedir.

Şizofreni Belirtileri

Şizofreni belirtileri, “pozitif belirtiler” ve “negatif belirtiler” olmak üzere ikiye ayrılır. Bu adlandırmalar belirtilerin iyi ya da kötü olmasıyla ilgili değildir. Pozitif belirtiler mevcut davranışlara yenilerinin eklenmiş olmasına işaret eder, halüsinasyonlar ve hezeyanlar gibi. Negatif belirtiler ise mevcut davranışlarda görülen eksilme durumuna işaret eder. Örneğin, sosyal geri çekilme semptomu, var olan sosyal ilişkilerin terk edilmesi hâlidir.

Şizofreninin erken etkilerinden bazıları:

  • Sosyal izolasyon
  • Faaliyetlere karşı ilgi kaybı
  • Huysuzluk
  • Herhangi bir duygu eksikliği
  • Garip ifadeler takınmak
  • Şaşırtıcı veya sıra dışı davranışlar
  • Uyku saatlerinin değişmesi
  • Çok fazla ya da çok az uyuma
  • Duygularını ifade edememe
  • Uygunsuz kahkahalar
  • Şiddet patlamaları
  • Kendini kesme gibi kişinin kendisine yönelik şiddet eylemleri
  • Koku, dokunma, tatma ve seslere karşı aşırı hassasiyet
  • Halüsinasyonlar; bunlar genellikle kişiyi şiddet eylemlerine zorlayan sesler olarak ortaya çıkar.
  • Hezeyanlar

Bipolar Bozukluk ve Şizofreni Risk Faktörleri

Bipolar bozukluğun ve şizofreninin nedenini kimse bilmiyor. Her iki hastalığın da kalıtımsal olduğu düşünülmektedir. Ancak bu, ebeveyn ya da kardeşlerde rahatsızlık varsa, siz de mutlaka hasta olacaksınız demek değildir. Diğer yandan ailede birden fazla kişide rahatsızlık varsa, hastalık riski artmaktadır. Bununla birlikte hastalık riskinin var olduğunun bilinmesi, erken tespit ve tedavi şansını da artıran bir etkendir.

Çevresel faktörlerin de hastalık riski oluşturduğu sanılmaktadır, ancak çevresel faktörler ve bu hastalıklar arasındaki bağlantı henüz tam olarak anlaşılamamıştır.

Bipolar Bozukluk ve Şizofreni Teşhisi

Bipolar bozukluk ve şizofreni için teşhis, kan testi ile değil, fiziksel ve psikolojik muayenelerle yapılmaktadır. Muayene sırasında doktorlar, ailedeki zihinsel rahatsızlıklar ve yaşadığınız semptomlarla ilgili bilgi edinmek isteyecektir.

Doktorlar diğer hastalık ihtimallerini elemek için kan testleri yaptırmak isteyebilir. Ayrıca MR ve bilgisayarlı tomografi çektirmek gerekebilir. Sizden son olarak, uyuşturucu ve alkol taramasını kabul etmenizi isteyeceklerdir.

Doktorunuz ilk muayenede teşhis koyamayabilir, birkaç kez daha kontrole gitmeniz gerekebilir. Bu kontroller doktorun hastalık semptomlarını ayrıntılı şekilde analiz etmesine yardımcı olacaktır. Doktorunuz, günlük uyku düzeni ve ruh halinizdeki değişimleri not etmenizi isteyebilir. Bu tür kayıtlar manik ve depresif evrelerden geçip geçmediğinizi anlama konusunda doktorunuza yardımcı olacaktır.

Bipolar Bozukluk Tedavisi

Bipolar bozukluklar ve şizofreni tedavisi için hem ilaçlar hem de psikoterapilerden yararlanılır.

Bipolar bozukluk için planlanan psikoterapide şunlar yer alabilir:

  • Duygudurum dalgalanmaları ve bunların etkin kontrolü konusunda bilgi edinmek
  • Ataklar sırasında destekleyici ve yardımcı olabilmeleri için aile bireylerini hastalık konusunda eğitmek
  • Arkadaşlarınız ve çalışma arkadaşlarınızla ilişkilerinizi iyileştirmeye yardımcı olmak
  • Uykusuzluk ve stres gibi tetikleyicilerden kaçınmak için günlerinizi planlama konusunda bilgi vermek

Doktorunuz duygudurum dalgalanmalarını ve ilgili semptomları kontrol altına almak için ilaç verebilir. Bu ilaçlar:

  • Lityum gibi duygudurum dengeleyicileri
  • Atipik antipsikotikler
  • Antidepresanlar (bazı durumlarda)

Bipolar bozukluğu olan kişilerde sık sık uyku sorunları gözlenir. Bu nedenle doktorunuz uyku ilacı da verebilir.

Şizofreni tedavisi

Şizofreni tedavisi, antipsikotik ilaçlar ve psikoterapiyi içerir. Şizofreni tedavisinde kullanılan en yaygın antipsikotikler:

Psikoterapide, bilişsel davranışsal terapiler yer alabilir.

Ne yapabilirsiniz?

İnsanlar genellikle bipolar bozukluk ve şizofreni semptomlarını ilaçlar ve terapiler yardımıyla kontrol altına alırlar. Bir destek birimine sahip olmanız, semptomlarla başarılı bir şekilde baş edebilme şansınızı artıracaktır. Bu destek birimini, aileniz, arkadaşlarınız ve çalışma arkadaşlarınızdan oluşturabilirsiniz.

Hem bipolar hem de şizofreni hastasıysanız intihar riskiniz artar. Aklınızdan intihar düşünceleri geçiyorsa, doktorunuzla konuşun. Bunun için bir tedavi uygulayabilir. Destek birimi intihar riskini azaltmaya yardımcı olur. Riski iyice azaltmak için alkol ve uyuşturucudan uzak durmalısınız.

Bipolar bozukluğunuz varsa, aşağıdaki önerilere kulak verin:

  • Nispeten dengeli bir yaşam tarzını benimseyin
  • Yeterli miktarda uyuyun
  • Sağlıklı bir beslenme programı oluşturun
  • Stresi yönetme teknikleri kullanın
  • İlaçlarınızı reçetenize uygun biçimde alın

Atakları başlatan nedenleri belirleyebilirseniz, sağlık durumunuzu kontrol altında tutmanız daha kolay olur.

Şizofreni hastasıysanız, mutlaka tedavi planınıza riayet etmelisiniz. Bu aynı zamanda, ilaçları tavsiye edildiği gibi kullanmanız anlamına gelir. Bu şekilde, semptomları kontrol etmeniz ve yeniden nüksetme ihtimallerini azaltmanız kolaylaşacaktır.

Hem bipolar hem de şizofreni olduğunuz konusunda şüpheleriniz varsa, bunu doktorunuzla paylaşın. Erken teşhis, semptomların olmadığı bir hayata geri dönüş için önemli bir ilk adımdır.

Bu makale Appvice Psikoloji Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.

KAYNAKÇA

Puan Ver


ortalama puan: 5,00 , 3 oy