Antioksidan Nedir, Antioksidan Yiyecekler Nelerdir?

Appvice Onaylı

Antioksidan Ne Demek?

Günlük sohbetlerimizde antioksidanlardan sık sık bahsedilmektedir. Yararları pazarlamacılar ve medya tarafından oldukça beğenilen antioksidan takviyelerini market raflarında bulabilirsiniz ancak çok az birey antioksidanların ne olduğunu ve nasıl çalıştığını biliyor. Sizin için hazırladığımız bu yazımızda “Antioksidan nedir?” sorusunu cevaplandıracağız.

Antioksidanların işleyişini anlamak için moleküler seviyeye inmemiz gerekmekte. Bildiğiniz gibi, evrendeki her şey atomlardan oluşmaktadır. Atomlar proton ve nötron içeren bir çekirdekten ve çekirdeğin etrafında dönen bir demet elektrondan oluşur. Elektronlar negatif (-) yük taşırken çekirdekteki protonlar pozitif (+) yük taşır. İki veya daha fazla atom birbirine bağlandığında, moleküller meydana gelmektedir. İnsan vücudu, yüzlerce veya binlerce atomun bir araya gelerek meydana getirdiği protein, yağ ve DNA gibi büyük moleküllerden oluşmaktadır.

İnsanlar ve diğer organizmalar yapılarını ve fonksiyonlarını kimyasal reaksiyonlarla korurlar. Yaşamı sürdürmek için gereken tüm kimyasal reaksiyonlar toplu olarak metabolizma olarak bilinir. Bu kimyasal reaksiyonlarda daha büyük moleküller daha küçük moleküllere bölünür ve daha küçük moleküller birleşerek daha büyük molekülleri oluşturur.

Antioksidan Ne İşe Yarar?

Bir molekülün kararlı olması için, doğru miktarda elektron içermesi gerekir. Molekül elektron kaybederse serbest radikale dönüşebilir. Serbest radikaller, hücrelerde bulunan DNA gibi moleküllerle reaksiyona girip vücuda zarar verebilecek yüklü moleküllerdir. Hatta zarar verdikleri molekülleri serbest radikallere dönüştürdükleri zincir reaksiyonlar bile oluşturabilirler.

Antioksidanların devreye girdiği yer tam olarak burasıdır. Bir molekül elektron kaybeder ve serbest bir radikal hâline gelirse, antioksidanlar devreye girer ve serbest radikale elektron vererek tehlikeyi etkisiz hâle getirir.

ÖZET

Antioksidanlar, hücre yapısına zararlı serbest radikallere karşı savaşan moleküllerdir. Antioksidanlar serbest radikallere elektron vererek onları etkisiz hâle getirmektedir.

Antioksidan ve Serbest Radikal Vücut İçin Gereklidir

Metabolizma sonucunda sürekli şekilde serbest radikal oluşmaktadır. Antioksidanlar olmasaydı bu durum vücudumuzu çok hızlı bir şekilde tahrip ederdi ancak serbest radikallerin hayatta kalmamız için gerekli görevleri olduğunu akılda tutmak da önemlidir.

Örneğin, bağışıklık hücreleri vücudu enfekte etmeye çalışan bakterileri öldürmek için serbest radikalleri kullanır. Vücut dengesini sağlamak için doğru miktarda serbest radikal ve doğru miktarda antioksidan gerekir. Bu denge bozulduğunda işler ters gitmeye başlayabilir.

Serbest radikal seviyesi antioksidan seviyesini aştığında, oksidatif stres denilen bir durum ortaya çıkabilir. Oksidatif stres sırasında vücuttaki önemli moleküller ciddi şekilde hasar görebilir hatta hücre ölümüne neden olabilir.

Belirli faktörlerin serbest radikal oluşumunu ve oksidatif stresi arttırdığı bilinmektedir:

  • Hava kirliliği.
  • Sigara içmek.
  • Alkol alımı.
  • Toksinler.
  • Yüksek kan şekeri seviyeleri.
  • Yüksek miktarda çoklu doymamış yağ asidi tüketmek.
  • Radyasyon.
  • Bakteri, mantar veya virüs enfeksiyonları.
  • Aşırı miktarda demir, magnezyum, bakır veya çinko tüketimi.
  • Oksijen eksikliği.
  • Oksijen fazlalığı.
  • Doku hasarına neden olan yoğun ve uzun süreli egzersiz.
  • C ve E vitaminleri gibi aşırı antioksidan alımı.
  • Antioksidan eksikliği.

Uzun süreli oksidatif stres, kardiyovasküler hastalıklar ve belirli kanser türleri gibi olumsuz sağlık sonuçları riskinin artmasına neden olur. Ayrıca bu durumun yaşlanma sürecine katkıda bulunduğu düşünülmektedir.

ÖZET

Vücudun serbest radikallerle antioksidanlar arasında belirli bir dengeye ihtiyacı vardır. Bu denge bozulduğunda, oksidatif stres ortaya çıkabilir.

Antioksidan Besinler

Antioksidanlar, tüm canlıların hayatta kalabilmesi için esastır. İnsan vücudu glutatyon gibi antioksidanlarını sentezleyebilmektedir. Bitkiler, hayvanlar ve diğer tüm yaşam biçimleri serbest radikallere ve bunların neden olduğu oksidatif hasara karşı belirli savunmalara sahiptir.

Bu nedenle, antioksidanlar hemen hemen tüm bitki ve hayvansal gıdalarda bulunur. Gıda yoluyla antioksidan alınması önemlidir. Aslında, yaşamımız belirli antioksidanların, C ve E vitaminlerinin alımına bağlıdır.

Bitkiler açısından zengin bir diyetle ilişkili sağlık yararları, sağladıkları geniş çeşitlilikteki antioksidanlardan kaynaklanmaktadır. Et ürünleri ve balıkta da antioksidan bulunur ancak meyve ve sebzelere kıyasla daha az miktardadır.

Yeşil çay, kahve ve bitter çikolata da dâhil olmak üzere pek çok iyi antioksidan kaynağı bulunmaktadır. Bazı araştırmalara göre, kahve aslında Batı tarzı beslenme tarzında tüketilen en büyük antioksidan kaynağıdır ancak bunun nedeni bireylerin antioksidan bakımından zengin gıdaları sıklıkla tüketmemesidir.

Antioksidanlar hem doğal hem de işlenmiş gıda ürünlerinin raf ömrünü artırabilir. Bu nedenle, gıda katkı maddesi olarak sıkça kullanılırlar. Örneğin, C vitamini genellikle koruyucu olarak işlev görmek üzere işlenmiş gıdalara eklenir.

ÖZET

İhtiyacımız olan antioksidanların büyük bir kısmını tükettiğimiz gıdalar aracılığıyla alırız. Hem bitkisel hem de hayvansal gıdalarda, özellikle sebze, meyve ve kahve ve çay gibi içeceklerde bulunur.

Antioksidan Maddeler

Gıdalarda çeşitli antioksidanlar bulunmaktadır. Antioksidanlar suda ve yağda çözünenler olmak üzere genel olarak iki gruba ayrılabilir.

Suda çözünür antioksidanlar, eylemlerini hücrelerin içindeki ve dışındaki sıvıda gerçekleştirirken, yağda çözünen antioksidanlar temel olarak hücre zarlarında etki eder.

Önemli antioksidan kaynakları:

  • C Vitamini: Suda çözünen en önemli antioksidanlardan biri ve temel bir besin maddesidir.
  • E Vitamini: Hücre zarlarını oksidatif hasara karşı korumada kritik bir rol oynayan yağda çözünen ana antioksidandır.
  • Flavonoidler: Bitkisel gıdalarda bulunan antioksidan grubudur. Sağlığa birçok yararı bulunmaktadır.

Dikkate değer örnekler arasında zerdeçalda bulunan kurkuminoid ve sızma zeytinyağında bulunan oleokantal bulunmaktadır. Arı sütü de seçenekler arasındadır. Bu maddeler antioksidan olarak işlev görür ancak aynı zamanda güçlü antienflamatuar aktiviteye sahiptir.

ÖZET

Diyette C ve E vitaminleri ve flavonoidler de dahil olmak üzere pek çok farklı antioksidan türü vardır. Bu maddeler, antioksidan aktivite ile ilgili olmayan diğer çeşitli fonksiyonlara hizmet edebilir.

Antioksidan İlaçlar ve Antioksidan Takviyesi

Sağlığınız için gıda yoluyla antioksidan alımı esastır ancak tükettiğiniz antioksidan miktarına dikkat etmelisiniz. İzole antioksidanların aşırı alımının toksik etkileri olabilir ve oksidatif hasarı önlemek yerine bu durumu teşvik edebilir.

Bazı çalışmalar yüksek dozlarda antioksidan tüketiminin ölüm riskini arttırdığını göstermiştir. Bu nedenle, yüksek doz antioksidan takviyesinden kaçınmalısınız. Ek olarak, çalışmalar gıdaların oksidatif hasarı antioksidan takviyelerden daha fazla azalttığını göstermektedir.

Örneğin, yapılan araştırmalar kan portakalı suyunun aynı miktarda C vitamini içeren şekerli sudan çok daha fazla antioksidan gücüne sahip olduğunu göstermiştir. Gerçek besinler sinerjik olarak çalışan yüzlerce farklı besin ögesine sahiptir. Sadece bir veya iki izole besin ögesini tüketmek aynı faydayı yaratmaz.

Yeteli antioksidan alımını sağlamak için en iyi ve en sağlıklı strateji, diğer sağlıklı beslenme alışkanlıkları ile birlikte meyve ve sebze tüketimini artırmaktır. Bununla birlikte, düşük doz takviyesi, belirli besinleri tüketemiyor veya sağlıklı bir beslenme tarzına geçemiyorsanız faydalı olabilir.

SONUÇ

Yeterli miktarda antioksidan alımı, sağlıklı beslenmenin önemli bir parçasıdır ama aşırı miktarda izole antioksidan takviyesi bazı durumlarda zararlı olabilir. Doğru miktarda antioksidan almanın en iyi yolu, bol miktarda sağlıklı meyve ve sebze içeren sağlıklı bir beslenme tarzına geçmektir.

Bu makale Appvice Diyetetik Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.

Sedef Olcay Web Banner

Puan Ver